Formacje

Konwencjonalne siły zbrojne Iranu, odziedziczone po wojsku cesarskim i konstytucyjnie zobowiązane do obrony terytorium kraju — jeden z trzech filarów podległych Najwyższemu Przywódcy, a nie rodzaj sił jednolitej armii.

Konwencjonalne wojska lądowe Artesz — największy pod względem liczebności irański rodzaj sił, zorganizowany w dywizje pancerne, piechoty i szturmowe o wysokiej mobilności, z własnym lotnictwem i siłami specjalnymi wojsk powietrznodesantowych; druga połowa kraju, który utrzymuje dwie armie lądowe.

Dywizja pancerna Artesz w Chuzestanie, z siedzibą w Ahwazie — formacja, która utrzymała front południowy w wojnie z Irakiem i stacjonuje w roponośnej prowincji u szczytu Zatoki.

The Artesh's commando division — the ground force's principal deployable light formation, activated in its present form in 1979 on the lineage of the imperial army's commando and airborne units, reorganised in the 2010s as a mobile assault division, and the unit compiled accounts associate with the Artesh's rapid-reaction role.

The Artesh's airborne special-forces brigade, known by its Persian acronym NOHED — the oldest special-operations formation in Iran, raised in 1959 and made an independent brigade in 1991 from the 23rd Commando Division; the Artesh counterpart of the Guard's Saberin brigade, and the Artesh formation Iran acknowledged deploying to Syria.

The Artesh ground force's helicopter arm — a large, ageing rotary fleet bought in the 1970s and kept flying by domestic overhaul, organised as a command of the Ground Forces rather than of the Air Force, on a lineage that began as an aviation battalion of the imperial army in 1962.

Konwencjonalne lotnictwo Iranu — rodzaj sił dysponujący samolotami stałopłatowymi, wyposażony głównie w maszyny sprzed 1979 r. i odtworzone metodą inżynierii wstecznej; siły, których słabość wobec nowoczesnej kampanii powietrznej zdefiniowała zarówno wojnę z 2025 r., jak i z 2026 r.

Konwencjonalna marynarka wojenna Iranu — fregaty, korwety i okręty podwodne, których przydzielonym akwenem są Zatoka Omańska, Morze Arabskie i wody dalsze; instytucja odrębna od sił morskich Strażników Rewolucji działających w Zatoce.

Główny okręg konwencjonalnej marynarki wojennej i jej port macierzysty z dowództwem w Bandar Abbas — współlokowany z pierwszym okręgiem Marynarki Wojennej KSRI, co stanowi nakładanie się dwóch marynarek w jednym miejscu.

Okręg konwencjonalnej marynarki wojennej po stronie cieśniny od Zatoki Omańskiej, z dowództwem w Jask — porcie na końcu rurociągu Goreh–Jask i miejscu, w którym zaczyna się zwrócona na zewnątrz połowa struktury dwóch marynarek.

Okręg konwencjonalnej marynarki wojennej na wybrzeżu Makranu, z dowództwem w Konarak w pobliżu Czabaharu — okręg odpowiedzialny za Zatokę Omańską i baza, z której wypływały dalekie rejsy irańskiej marynarki.

Okręg konwencjonalnej marynarki wojennej na Morzu Kaspijskim, z dowództwem w Bandar Anzali — dowództwo o profilu szkoleniowym na zamkniętym morzu dzielonym z Rosją i trzema innymi państwami nadbrzeżnymi; jedyny irański okręg morski, który nie dotyczy Zatoki.

Irańskie krajowe siły obrony powietrznej, wydzielone z sił powietrznych w 2008 r. — i, poprzez kwaterę główną obrony powietrznej Khatam al-Anbiya, jedyna funkcja, w której udokumentowano współdziałanie Artesz i Strażników Rewolucji.

Siły zbrojne utworzone do obrony rewolucji, a nie terytorium — druga armia z własnymi wojskami lądowymi, marynarką wojenną i siłami powietrzno-kosmicznymi, dysponująca programem rakietowym i portfelem działań zewnętrznych, podległa Najwyższemu Przywódcy równolegle z Artesz.

Wojska lądowe Strażników — od 2008 r. o strukturze terytorialnej, a nie dywizyjnej, zorganizowane w korpusy prowincjonalne pod dowództwami regionalnymi; równoległa armia, która sprawia, że Iran ma dwie armie lądowe.

Terytorialna warstwa wojsk lądowych Strażników — korpus w każdej prowincji, utworzony w 2008 r., gdy okręgowa struktura wojskowa Basidżu została włączona do Wojsk Lądowych; korpusy podlegają dowództwom regionalnym i dowodzą lokalnymi formacjami wojskowymi, bezpieczeństwa i mobilizacyjnymi Strażników.

The Guard ground force's special-operations brigade — established under Mohammad Ali Jafari, by most accounts in 2000, as the Guard's counterpart to the Artesh's airborne special forces; associated in public reporting with operations in the Kurdish north-west and the Baluch south-east, and deployed to Syria from 2015, where its losses were announced at home.

Siły morskie Strażników Rewolucji i zwrócona ku Zatoce marynarka Iranu — małe jednostki, pociski i metody asymetryczne zamiast okrętów wojennych; instytucja najściślej kojarzona z presją na Cieśninę Ormuz.

Ormuzki okręg Marynarki Wojennej KSRI — z siedzibą w Bandar Abbas obok pierwszego okręgu Marynarki Wojennej Artesz; dowództwo regionalne, którego obszarem jest sama cieśnina.

Okręg Marynarki Wojennej KSRI w środkowej części Zatoki, z siedzibą w Buszehrze — wybrzeże naprzeciw brzegów saudyjskich i bahrajńskich w najwęższej części Zatoki, w prowincji, w której znajduje się irańska elektrownia jądrowa.

Okręg Marynarki Wojennej KSRI w północnej części Zatoki, z siedzibą w Bandar Mahshahr w pobliżu granicy z Irakiem — płytki szczyt Zatoki, gdzie stykają się wody i terminale naftowe Iranu, Iraku i Kuwejtu.

Okręg Marynarki Wojennej KSRI dla wybrzeża South Pars, z siedzibą w Asaluyeh — siedzibie lądowego kompleksu największego na świecie złoża gazu, na brzegu zwróconym ku katarskiemu Ras Laffan po drugiej stronie wspólnego złoża.

Okręg Marynarki Wojennej KSRI dla zachodniego wybrzeża Hormozganu, z siedzibą w Bandar Lengeh — brzeg najbliższy trzem wyspom, nad którymi Iran przejął kontrolę w 1971 r., i leżącemu za nimi wybrzeżu emirackiemu.

Rodzaj sił, w którego gestii są irańskie programy pocisków balistycznych i dronów — organizacja stojąca za odwetem w obu wojnach, której całe najwyższe kierownictwo zginęło w jednym uderzeniu w czerwcu 2025 r.

Komponent rakietowy ziemia–ziemia Sił Powietrzno-Kosmicznych — organizacja, która przeprowadziła odwet w czerwcu 2025 r. i w wojnie rozpoczętej w lutym 2026 r.; jej dowódcy zginęli w uderzeniu otwierającym pierwszą z tych wojen i zostali zastąpieni przed drugą.

Komponent bezzałogowych statków powietrznych Sił Powietrzno-Kosmicznych — organizacja stojąca za dronami uderzeniowymi dalekiego zasięgu jednokierunkowego działania, które stanowiły drugą połowę każdej irańskiej salwy; jej dowódca zginął wraz z kierownictwem Sił Powietrzno-Kosmicznych w czerwcu 2025 r.

Zewnętrzna służba Strażników Rewolucji — instytucja, przez którą prowadzone są relacje Iranu z uzbrojonymi partnerami poza jego granicami, i organizacyjny powód, dla którego relacje te są portfelem wojskowym, a nie dyplomatycznym.

Ochotnicze siły masowe Strażników Rewolucji — paramilitarna organizacja mobilizacyjna obecna w każdej prowincji, od 2008 r. włączona do lądowej struktury Strażników; instytucja, przez którą zasięg Strażników przenosi się na poziom lokalny.

Własna służba wywiadowcza Strażników Rewolucji, ustanowiona jako odrębna organizacja w 2009 r. obok Ministerstwa Wywiadu — organ, którego niepowodzenia kontrwywiadowcze obnażyły uderzenia na kierownictwo w 2025 i 2026 r. i którego zakres działania moduł odnotowuje jedynie na poziomie samego istnienia.

Irańska policja krajowa i siły bezpieczeństwa wewnętrznego — trzecia z trzech gałęzi podległych Najwyższemu Przywódcy i filar, który większość opisów irańskiego wojska całkowicie pomija.

Organ między Najwyższym Przywódcą a trzema filarami wojskowymi Iranu — sztab generalny, którego mandatem jest planowanie, koordynacja i integracja; ten atlas celowo nie przedstawia go jako dowódcy sił, które koordynuje.

Wojenne dowództwo operacyjne w strukturze Sztabu Generalnego, uprawnione do planowania i koordynowania operacji połączonych wszystkich sił zbrojnych — szczebel dowodzenia, którego dwaj kolejni szefowie zginęli w odstępie kilku dni w czerwcu 2025 r.

Irańskie krajowe dowództwo obrony powietrznej — utworzone w 1992 r. do koordynowania obrony powietrznej obu armii, w 2008 r. otrzymało pełne dowodzenie jednostkami obrony powietrznej Artesz i zawsze kieruje nim oficer Artesz; jedyne miejsce, w którym udokumentowano działanie wspólnego dowodzenia ponad podziałem Artesz–Strażnicy.

Ministerstwo władzy wykonawczej, które administruje wszystkimi irańskimi siłami zbrojnymi, finansuje je i prowadzi dla nich zakupy oraz jest właścicielem konglomeratów przemysłu obronnego — organizacja produkująca pociski, które wystrzeliwują Strażnicy, i ta, której dotyczy większość sankcji w zakresie uzbrojenia.

Konglomerat przemysłu rakietowego ministerstwa obrony — organizacja, która opracowuje i produkuje irańskie pociski balistyczne dla Sił Powietrzno-Kosmicznych, najsilniej objęty sankcjami podmiot przemysłowy w irańskim systemie i zbiór celów w obu wojnach.

Pięć rodzajów sił Ministerstwa Obrony — wojska lądowe, siły powietrzne, marynarka wojenna, obrona powietrzna i strategiczne siły rakietowe — to tylko połowa saudyjskiej struktury wojskowej, która utrzymuje drugą armię podległą odrębnemu ministerstwu.

Konwencjonalna armia królestwa podległa Ministerstwu Obrony — brygady pancerne i zmechanizowane na granicach północnej i wschodniej oraz siły, które prowadziły lądową część kampanii w Jemenie; w tym module rodzaj sił bez udokumentowanej roli, opisany po to, by saudyjska struktura była kompletna, a nie dlatego, że wojna do niego dotarła.

Marynarka wojenna królestwa, podzielona geograficznie na dwie floty na dwóch morzach — Flotę Wschodnią nad Zatoką w Dżubajlu i Flotę Zachodnią nad Morzem Czerwonym w Dżuddzie — ponieważ Arabia Saudyjska jest jedynym producentem w Zatoce, którego system eksportowy ma ujście na każdym z nich.

Flota saudyjskiej marynarki w Zatoce, z dowództwem w Bazie Marynarki Wojennej im. Króla Abd al-Aziza w Dżubajlu — flota na morzu, od którego zależą Ras Tanura, ujście z Abqaiq i złoża podmorskie, zwrócona ku irańskiemu wybrzeżu.

Flota saudyjskiej marynarki na Morzu Czerwonym, z dowództwem w Bazie Marynarki Wojennej im. Króla Fajsala w Dżuddzie — cięższa z dwóch flot, na morzu, którym biegnie alternatywa królestwa dla Ormuzu i którego południowe ujście zakwestionowała blokada Huti z lipca 2026 r.

Lotnictwo królestwa — najlepiej wyposażone siły powietrzne arabskich państw Zatoki i rodzaj sił, przez który Arabia Saudyjska zgromadziła dekadę doświadczeń operacyjnych w walce z pociskami i dronami.

Siły powietrzne · podporządkowanie: Saudyjskie Siły Zbrojne

Odrębny rodzaj sił obrony powietrznej, a nie dowództwo w ramach sił powietrznych — instytucja, do której należy naziemna obrona powietrzna i przeciwrakietowa królestwa, i powód, dla którego saudyjska obrona powietrzna jest organizacyjnie oddzielona od saudyjskiego lotnictwa.

Piąty saudyjski rodzaj sił — strategiczne siły rakietowe zbudowane w latach 1980. wokół chińskich pocisków pośredniego zasięgu; jedyny instrument uderzeń dalekiego zasięgu królestwa i jedyna organizacja arabskich państw Zatoki, której istnienie jest lustrzanym odbiciem sił irańskich, dla równowagi z którymi została utworzona.

Pełnoprawne siły zbrojne podległe własnemu Ministerstwu Gwardii Narodowej, całkowicie poza Ministerstwem Obrony — drugi filar celowo podzielonej saudyjskiej struktury wojskowej, a nie kolejny rodzaj sił pierwszego.

Jednolite federalne siły zbrojne, a nie siedem sił poszczególnych emiratów — i od lutego 2026 r. siły zbrojne najczęściej atakowanego państwa Zatoki.

Armia federacji — największy emiracki rodzaj sił, wyposażony we francuskie czołgi i rosyjskie bojowe wozy piechoty; siły, które dały Emiratom doświadczenie ekspedycyjne z Jemenu, jakiego nie ma żadna inna armia arabskich państw Zatoki.

Marynarka wojenna federacji — siły korwet i jednostek patrolowych na dwóch wybrzeżach, nad Zatoką i nad Zatoką Omańską w Fudżajrze, które razem tworzą morski kształt emirackiego obejścia: państwa eksportującego z obu stron cieśniny, której nie może kontrolować.

Jeden rodzaj sił obejmujący zarówno lotnictwo, jak i naziemną obronę powietrzną — organizacja dźwigająca nieustanny ciężar obrony najczęściej atakowanego państwa Zatoki.

Elitarna formacja federacji — dowództwo gwardii o charakterze ogólnowojskowym, budowane od 2011 r. z udziałem zagranicznych doradców, które prowadziło najbardziej wymagające działania emirackiej kampanii w Jemenie; najwyraźniejszy w Zatoce przykład małego państwa inwestującego w zdolne do przerzutu siły zawodowe, a nie w masę.

Niewielkie narodowe siły zbrojne państwa, którego bezpieczeństwo opiera się głównie na goszczeniu cudzych sił — a które mimo to odpowiada za obronę powietrzną chroniącą najbardziej strukturalnie narażoną infrastrukturę energetyczną w systemie.

Lotnictwo Kataru — trzy nowoczesne typy myśliwców zakupione w ciągu dekady po blokadzie z 2017 r. i rodzaj sił, do którego należą baterie Patriot broniące kompleksu Ras Laffan.

Marynarka wojenna Kataru — nowa flota korwet i jednostek patrolowych zbudowanych we Włoszech, dostarczanych w latach 2020., na wybrzeżu, którego jedynym istotnym faktem jest kompleks gazowy i wypływający z niego ruch tankowców.

Najmniejsze narodowe siły zbrojne spośród sześciu, w państwie, które gości amerykańskie dowództwo morskie dla regionu — układ, w którym własne siły gospodarza nie są głównym faktem wojskowym dotyczącym tego kraju.

Marynarka wojenna Bahrajnu — siły fregat i jednostek patrolowych dzielące port w Manamie z amerykańską Piątą Flotą i dowództwem koalicji; marynarka Zatoki najtrwalej osadzona w wielonarodowych operacjach morskich.

Siły zbrojne państwa, które za pamięci żyjących raz zostało najechane i od tamtej pory organizuje swoje bezpieczeństwo wokół zewnętrznych gwarancji — wymienione w Rezolucji 2817 wśród państw Zatoki zaatakowanych w obecnej wojnie.

Lotnictwo Kuwejtu i — poprzez jego dowództwo obrony powietrznej — dysponent baterii Patriot, które według informacji państwa zwalczały drony i pociski w dniach 1–2 września 2026 r.; jedyna aktywność sił kuwejckich, którą wymieniają źródła modułu.

Siły zbrojne jedynego państwa Zatoki, które jest współnadbrzeżnym państwem Ormuzu i nie należy do niczyjego obozu — siły, których znaczenie wynika tu z cieśniny, nad którą leży, i z neutralności, której jego rząd od dziesięcioleci strzeże.

Marynarka wojenna sułtanatu — siły korwet i jednostek patrolowych na Zatoce Omańskiej i półwyspie Musandam, jedyna arabska marynarka państwa współnadbrzeżnego Cieśniny Ormuz; rodzaj sił, którego zasadniczym zadaniem jest cieśnina dzielona z Iranem i neutralność, do której ochrony go zbudowano.

Grupowanie nawigacyjne i instytucja, a nie dowództwo nad siłami: wspólny organ wojskowy RWPZ w Rijadzie, przy którym siły państw członkowskich pozostają pod własnym dowództwem narodowym — rozróżnienie, które obecna wojna uczyniła widocznym.

Amerykańskie dowództwo połączone, którego obszar obejmuje Iran i Zatokę — instytucja prowadząca wojnę Stanów Zjednoczonych od lutego 2026 r. i właściwe dowództwo USA dla tego systemu, a nie dowództwo jakiegokolwiek innego teatru.

Komponent morski CENTCOM i Piąta Flota USA pod jednym dowódcą w Bahrajnie — amerykański organ morski w Zatoce; ten sam oficer dowodzi wielonarodowym partnerstwem, które nie jest stroną wojny.

Zespół zadaniowy przeciwdziałania minowego Piątej Floty, stacjonujący w Bahrajnie — organizacja, której zadaniem jest ta irańska zdolność, o której najwięcej się mówi i której najmniej się używa; powód, dla którego zagrożenie minowe w cieśninie jest kwestią ubezpieczeń, a nie zablokowanych wód.

Zespół zadaniowy systemów bezzałogowych Piątej Floty, utworzony w Bahrajnie w 2021 r. — pierwszy tego rodzaju w US Navy, powołany do rozmieszczania bezzałogowych jednostek nawodnych i powietrznych na podejściach do Zatoki; jedyna rzeczywiście nowa organizacja w architekturze morskiej regionu.

Komponent powietrzny CENTCOM — dowództwo, które od lutego 2026 r. prowadzi amerykańską kampanię powietrzną przeciwko Iranowi z ekspedycyjnych skrzydeł powietrznych w bazach w Zatoce, z wysuniętym dowództwem w Al Udeid w Katarze.

Ekspedycyjne skrzydło powietrzne w Al Udeid w Katarze — największej amerykańskiej bazie lotniczej w regionie, siedzibie połączonego centrum operacji powietrznych i wysuniętego dowództwa CENTCOM; organizacyjna forma katarskiej relacji bazowej.

Ekspedycyjne skrzydło powietrzne w Al Dhafra w Zjednoczonych Emiratach Arabskich — baza, z której amerykańskie myśliwce, samoloty wczesnego ostrzegania i rozpoznawcze operują nad Zatoką; organizacyjna forma emirackiej relacji bazowej w najczęściej atakowanym państwie regionu.

Komponent lądowy CENTCOM — dowództwo, któremu podlegają jednostki obrony powietrznej i przeciwrakietowej armii w tym teatrze i które prowadzi wysunięte dowództwo z Kuwejtu; tym samym amerykańska organizacja stojąca za bateriami Patriot i THAAD rozmieszczonymi obok własnych baterii państw Zatoki.

Morskie partnerstwo państw (47) z dowództwem w Bahrajnie, prowadzące pięć połączonych zespołów zadaniowych przeciwko nielegalnej działalności podmiotów niepaństwowych — dowodzone przez dowódcę amerykańskiej Piątej Floty i niebędące stroną wojny, którą on również prowadzi.

Zespół zadaniowy Połączonych Sił Morskich dla samej Zatoki — wielonarodowa struktura bezpieczeństwa na wodach, których dotyczy ten moduł, dowodzona rotacyjnie przez oficerów państw Zatoki i z mandatu zajmująca się działalnością podmiotów niepaństwowych, a nie wojną.

Zespół zadaniowy Połączonych Sił Morskich na Morzu Czerwonym, utworzony w 2022 r. — struktura koalicyjna na morzu, którym biegnie saudyjska alternatywa dla Ormuzu, i ta, której wody zakwestionowała blokada Huti z lipca 2026 r.

Koalicja poświęcona Ormuzowi — utworzona w lipcu 2019 r. po atakach na tankowce z tamtego lata, z dowództwem w Bahrajnie i ramieniem operacyjnym o nazwie Coalition Task Force Sentinel; jej mandat, w odróżnieniu od mandatu szerszej koalicji morskiej, wprost wymienia cieśninę i zagrożenie dla żeglugi handlowej.

Obronna operacja morska Unii Europejskiej na rzecz swobody żeglugi, rozpoczęta w lutym 2024 r. w odpowiedzi na kampanię Huti przeciwko żegludze — z mandatem do lutego 2027 r., rozszerzonym w 2026 r. o monitorowanie Cieśniny Ormuz; jedyna struktura wojskowa w tym module podległa Brukseli.

Turecka obecność wojskowa w Katarze — dowództwo połączonych sił utworzone na mocy umowy obronnej z 2014 r. i rozbudowane w czasie blokady z 2017 r.; jedyne stałe niezachodnie siły zewnętrzne w państwie Rady Współpracy Zatoki Perskiej i struktura, na której opierała się rola Turcji w Zatoce przed Porozumieniem mekkańskim.

Jednolite siły zbrojne Izraela — jedna armia bez odrębnej gwardii narodowej czy równoległych sił rewolucyjnych; organizacja, która rozpoczęła zarówno wojnę z czerwca 2025 r., jak i wojnę rozpoczętą w lutym 2026 r.

Lotnictwo Izraela i rodzaj sił, który rozpoczął obie wojny — organizacja, która uderzyła na Iran z ekstremalnej odległości w czerwcu 2025 r. i ponownie od lutego 2026 r., a poprzez swoje zgrupowanie obrony powietrznej odpowiada także za wielowarstwową obronę przeciwrakietową.

Naziemna formacja obrony powietrznej i przeciwrakietowej sił powietrznych — organizacja obsługująca wielowarstwową tarczę Żelaznej Kopuły, Procy Dawida i Arrow, która odpierała irańskie uderzenia odwetowe w obu wojnach.

Izraelska marynarka wojenna — niewielkie, nowoczesne siły, których znaczenie dla tego systemu wynika z flotylli okrętów podwodnych: zbudowanych w Niemczech jednostek dających Izraelowi zdolność do przetrwania i uderzeń dalekiego zasięgu, które celowo wynurzyły się na Morzu Czerwonym u wybrzeży Ejlatu w lipcu 2026 r.

The Israeli navy's submarine flotilla at Haifa — six German-built Dolphin-class boats, the sixth and largest, INS Drakon, received at Haifa on 24 September 2026 — widely assessed to carry a sea-based strategic capability that Israel neither confirms nor denies.

Zarząd wywiadu IDF — organizacja stojąca za namierzaniem kierownictwa, które otworzyło obie wojny, i powód, dla którego izraelska kampania przeciwko Iranowi jest oceniana najpierw jako osiągnięcie wywiadu, a dopiero potem jako kampania powietrzna.

Siły zbrojne władz Huti w Sanie — ruchu powstańczego, który w 2014 r. przejął większość arsenału państwa jemeńskiego i od tego czasu stał się siłą o charakterze konwencjonalnym z własnymi komponentami rakietowym, dronowym i przybrzeżnym, zorganizowaną w siedmiu regionach wojskowych; jedyny podmiot niepaństwowy w tym module zdolny zamknąć wąskie gardło.

Komponent rakietowy i bezzałogowy ruchu — pociski balistyczne i manewrujące irańskiego rodowodu i krajowego montażu oraz drony uderzeniowe jednokierunkowego działania wystrzeliwane w żeglugę, Arabię Saudyjską i Izrael, zorganizowane jako wyspecjalizowane siły, a nie jako artyleria armii piechoty.

Komponent morski i obrony wybrzeża ruchu — pociski przeciwokrętowe, miny morskie, małe szybkie jednostki i bezzałogowe jednostki nawodne na wybrzeżu Morza Czerwonego; instrument kampanii przeciwko żegludze i blokady ruchu do Arabii Saudyjskiej w Bab al-Mandab z lipca 2026 r.

The federation's rotary-wing and army-aviation service, held as a separate joint command rather than inside the army or the air force — the attack and transport helicopter force, with the army's and navy's fixed-wing support aircraft, that gave the Emirati Yemen campaign its mobility; the UAE publishes no structure for it, and its establishment date is not on the official record read for this pass.